شاه نکاتی درباره غضب شدید

از کتاب شریف معراج السعادة

بدان كه غضب مفرط، از مهلكات عظيمه و آفات جسميه است.و بسا باشد كه: به‏ امرى مؤدى شود كه باعث هلاك ابد و شقاوت سرمد گردد، چون قتل نفس، يا قطع عضو.

و از اين جهت است كه گفته‏ اند: «غضب جنونى است كه دفعى عارض مى‏ گردد».

و بسا باشد كه: شدت غضب، موجب مرگ مفاجات گردد.

و بعضى از حكما گفته‏ اند كه: «كشتى كه به گرداب افتاده باشد و موجهاى عظيم آن رافرو گرفته باشد و بادهاى شديد آن را به هر طرف افكند به خلاص و نجات نزديكتر است ‏از كسى كه شعله غضبش به التهاب آمده باشد» .

و در اخبار و آثار، مذمت‏ شديد در خصوص غضب وارد شده است.حضرت رسول - صلى الله عليه و آله - فرمودند كه: «غضب ايمان را فاسد مى‏گرداند چنانكه سركه عسل رافاسد مى‏ كند» .

و از حضرت امام محمد باقر - عليه السلام - مروى است كه: «اين غضب آتش پاره‏ اى‏ است از شيطان، كه در باطن فرزند آدم است.و چون كسى از شما غضبناك‏ گرديد چشمهاى او سرخ مى‏ گردد و باد به رگهاى او مى ‏افتد و شيطان داخل او مى‏ شود».

و از حضرت امام جعفر صادق - عليه السلام - مروى است كه: «غضب، كليد هر بدى‏ و شرى است‏».

و باز از آن حضرت مروى است كه: «غضب، دل مرد دانا را هلاك مى‏كند».

و نيز آن حضرت فرموده است كه: «كسى كه قوه غضبيه خود را مالك نباشد عقل‏ خود را نيز مالك نيست‏».

و مخفى نماند كه: علاوه بر اينكه خود غضب از مهلكات عظيمه و از صفات خبيثه‏ است، لوازم و آثارى چند نيز بر آن مترتب مى‏ شود كه همه آنها مهلك و قبيح است،مانند: فحش و دشنام و اظهار بدى مسلمين و شماتت ايشان و سر ايشان را فاش كردن و پرده ايشان را دريدن و سخريه و استهزاء به ايشان كردن و غير اينها از امورى كه از عقلا صادر نمى‏ گردد.

و از جمله لوازم غضب آن است كه: البته بعد از تسكين «نايره‏»(آتش بر افروخته) آن، آدمى پشيمان‏ و افسرده خاطر مى‏ گردد.و غضبناك و غمناك و شكسته دل مى‏ شود.و باعث دشمنى ‏دوستان و شماتت دشمنان، و شادى ايشان و سخريه و استهزاى اراذل و اوباش، و تالم دل و تغير مزاج، و بيمارى تن مى‏ گردد.

و عجب اين است كه: بعضى چنان توهم مى‏ كنند كه: شدت غضب از مردانگى است،با وجود اينكه افعالى كه از غضبناك سر مى‏ زند افعال اطفال و ديوانگان است نه كردارعقلا و مردان.همچنان كه مشاهده مى‏ شود كسى كه: شدت غضب بر او مستولى شد حركات قبيحه و افعال ناشايسته، از: دشنام و هرزه ‏گوئى و سخنهاى ركيك از اوسر مى‏ زند.و بسا باشد كه: دشنام به ماه و خورشيد و ابر و باد و باران و درخت و جماد وحيوان مى‏دهد.و مى‏رسد به جائى كه كاسه و كوزه خود را مى‏شكند و با حيوانات وجمادات به سخن درمى ‏آيد.و چون دست او از همه جا كوتاه شود جامه خود را مى‏ درد و بر سر و صورت خود مى‏زند و خود و پدر و مادر خود را دشنام مى دهد.و گاهى چون مستان و مدهوشان به هر طرف دويدن مى‏ گيرد.

و چگونه امثال اين افعال نشانه مردى و شيردلى است و حال اينكه پيغمبر خدا - صلى الله عليه و آله و سلم - فرمودند كه: «شجاع، كسى است كه: در حالت غضب خودرا تواند نگاه داشت‏» .